Sevdim Sevimli

Kürtçe Derslerine Giriş: Kürt Alfabesi

Kürtçe Dersleri – Kürt Alfabesi Kaç Harf? Kürt Alfabesi Harfleri Hangileridir? Kürtçe Dersleri Konu Anlatımı

Kürtçe Dersleri, Kürt Alfabesi
Kürtçe Dersleri, Kürt Alfabesi

Kürt alfabesi Kürtçe dilinin yazılması için kullanılan yazı sistemidir. Günümüzde çoğunlukla kullanılan iki sistem vardır (Bedirhan alfabesi ve Sorani alfabesi).

Kürt Alfabesi Tarihçesi

Genellikle Kuzey Kürtleri tarafından kullanılan şekli 1932 yılında, Celadet Ali Bedirhan tarafından latin alfabesinden uyarlanmıştır. Bu alfabeye Kurmancî, Hawar ya da Bedirxan alfabesi de denir. Kuzey ve Batı Kürtleri tarafından kullanılmaktadır. Arap alfabesinden uyarlanmış olan Soranî alfabesi ise Güney ve Doğu’daki Kürtler kullanılmaktadır. Eski Sovyet cumhuriyetlerinde ve Orta Asya’da yaşayan Kürtler ise Kiril alfabesini kullanırlar. Bütün alfabelerin bir yazı sisteminde birleştirilmesini amaçlayan bazı Kürt dilbilimciler Yekgirtî adında yeni bir latin alfabe hazırladılar.

Şemo-Marogulov alfabesi, Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti hükümetinin kararıyla 1928-1929 yılları arasında Erebê Şemo ve İshak Marogulov tarafından hazırlanan Kürtçenin ilk latin alfabesidir. Riya Teze gazetesindeki yazılarda bu Kürt alfabesindeki harfler kullanılarak yayımlanmıştır.

Kürt Alfabesi Konu Anlatımı

Kürtçe’de 31 harf vardır. Bunlar:

Büyük harfler:
A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z

Küçük harfler:
a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z

Kürtçe’de 8 sesli harf vardır:
A E Ê I Î O U Û
a e ê i î o u û

Kürtçe’de 23 sessiz harf vardır:
B C Ç D F G H J K L M N P Q R S Ş T V W X Y Z
a b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z.

Kürtçede yazılış itibariyle “ı” harfi yoktur.. Ayrıca “i” harfinin büyüğü olan İ harfide bulunmamaktadır. Kürtçe’de bulunan ‘i’ harfi ve bunun büyüğü ‘I’ harfi “ı” diye okunmaktadır. Kürtçede “i” sesi “î” ve bunun büyüğü olan Î harfi verir. Türkçede “yumuşak g” olarak tabir edilen “ğ , Ğ” harfleri kürtçede mevcut değildir. Bunun yerine X,x harfi bulunur. X harfine kalın h diyebiliriz. Fakat biraz daha boğazsıl olan XW , xw diftongu bulunmaktadır. Kürtçede Ü,ü harfi yoktur. “ü” sesi “u” harfiyle karşılanır. “U” sesi ise “Û” harfiyle karşılanır. Ö,ö harfide kürtçede bulunmaz.

Örnekler:

kirin /kırın/ yapmak:

“i” harfi “ı” olarak okundu. “Kirin” fiilini büyük harflerle yazarsak. “KIRIN” şeklinde yazılır. Görüldüğü gibi “KİRİN” olarak yazılmadı.

Îslam /i:slam/ İslam:

uzun i sesi gibidir.

Çûyîn /çu:yi:n/ gitmek

Xweda / ğueda / Allah

şixulîn /şığulin/ çalışmak (iş)

Şimdi biz size Kürtçe’ye fonetikleri (sesleri) belirteceğiz.

E, e: harfi boğaza yakın bir ses. Elimandin =Öğrenmek. Türkçedeki gibi seste verir.

Ê, ê : Türkçede bulumayan bu harf damaktan dişlere doğru kavis alır. “Eİ” gibi bir ses verir.

KÊR: BIÇAK /KEİR/ E harfinin fonetiğine uyulmadığı halde yani Ker şeklinde söylendiğinde bu eşek olarak anlaşılır. Bu da Kürtçe’de vurgunun önemini hatırlatmaktadır.

H: Arapça ﮬ (ha) harfine benzemektedir. Boğazdan çıkarılır.

I , i : Her ikiside “ı” sesi verir. ecizbûn = bıkmak

U, u: Türkçe u harfine benzese de yine Türkçeninden farklıdır. Kürtçede ü sesi verir. Bazen uı oarak ses verir.

Gul: Gül okunuş: guıl

Tu: Sen okunuş: Tü veya Dü.

Û,û: “U” sesi verir.

ûşt = gerekçe û= ve

Şimdide Türkçede bulanmayan fakat Kürtçede mevcut harflerden bahsedeceğiz.

X, x : Ahğ gibi biz ses veririr. xedar = acımasız ax= toprak axund = hoca

W: Türkçede bulunmayan bu harf İng.cede dudağı hafifçe ileri gelmesiyle oluşur. Arapçada Vav harfidir. ( ﻮ )

Q: Kalın k harfi olarak bahsedebiliriz. Arapçada Kaf ( ﻖ ) harfidir.

NOT: Kürtçede “WX” diftongu kalın bir ğ harfidir. Tam boğazsız harfidir.
xwîşk = kız kardeş
xwe = kendisi

xw diftongunun yanına gelen haflerin tam bir telafuzu yoktur. Yani kelimeden kelimeye göre değişebilir.

Örnek: xwîşk = kız kardeş /ğuışk/ diye okunur. Biz Î harfinin i olarak okunduğundan bahsetmiştik.
xweda= Allah /ğueda// diye okunur. E harfinin Türkçe’ye yakın olduğundan bahsetmiştik.
xwin= kan /ğuin// olarak okunur. i harfini “ı” olarak okunduğundan bahsetmiştik.
içmek = vexwarîn /veğarin/ Aynı okunur. Fakat farklı olduğu yerlerde vardır.
Bu konu üzerinde fazla duramayacağım için bu dersi bitiriyorum. Kürtçe telaffuzunuzu pratik yaparak geliştirebilirsiniz.

Not2: Bahsetmediğimiz A, B, C, D, F, G, J, K, L, M, N, O, P, R, S, Ş, T, V, Y, Z. Türkçedeki gibidir.

Yorumlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Loading…

Yorum

yorum

Dengbêj Nedir? Kime Denir?

Dengbêj Nedir? Kime Denir?

Kürtçe Türkçe Çeviri

Kürtçe Kitap Ne Demek?